Dijital Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsüne İlişkin Tartışmalara Yeni Bir Açılım: 2024/2831 Sayılı Direktifin Hukuki Karine Düzenlemesi

Abstract

The rapid growth of digital platform work has blurred the boundary between employees and the self-employed, thereby deepening debates on legal status. The “Directive (EU) 2024/2831 on Improving Working Conditions in Platform Work”, adopted by the European Union, has embraced the legal presumption as a central regulatory instrument with the aim of ensuring the correct determination of the employment status of platform workers. Under certain conditions, the presumption creates an employee-protective assumption and places the burden of proof on platforms, serving as a mechanism to counterbalance existing power and information asymmetries. The Directive goes further by explicitly requiring not only reference to national legislation but also to the case law of the Court of Justice of the European Union, thereby emphasizing the primacy of factual circumstances in establishing employment relationships. Various legal systems contain general or sector-specific presumption rules, and in some instances, these have been designed specifically for platform work. The article examines in detail the legal presumption established by the Directive, comparative legal approaches, the case law of the Court of Justice of the European Union, and the debates surrounding the determination of employment status.

Dijital platform temelli çalışmanın hızlı gelişimi, işçi ve bağımsız çalışan ayrımını bulanıklaştırarak hukuki statüye ilişkin tartışmaları derinleştirmiştir. Avrupa Birliği tarafından kabul edilen “Platform Çalışanlarının Çalışma Koşullarının İyileştirilmesine Dair 2024/2831 Sayılı Direktif”, platform çalışanlarının doğru istihdam statüsünün belirlenmesini temin etmek amacıyla hukuki karineyi merkezî bir düzenleme aracı olarak benimsemiştir. Hukuki karine, belirli şartların gerçekleşmesi halinde işçi lehine varsayım oluşturmakta, ilişkinin aksi yönde ispat yükünü platformlara yüklemektedir. Bu yöntem, bilgi ve güç asimetrisi karşısında çalışanları korumaya yönelik etkili bir mekanizma sunmaktadır. Düzenleme, yalnızca ulusal mevzuata değil, aynı zamanda Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın içtihatlarına da açıkça atıf yaparak istihdam ilişkisinin fiili olgular temelinde değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Çeşitli hukuk sistemlerinde genel ya da sektörel nitelikte karine düzenlemeleri bulunmakta olup, bazıları doğrudan platform çalışmalarına yöneliktir. Bu çalışmada, söz konusu Direktifin hukuki karine düzenlemesi, karşılaştırmalı hukuk örnekleri, Avrupa Birliği Adalet Divanı içtihatları ve istihdam statüsüne ilişkin temel tartışmalar ele alınmaktadır.