Tersane sahibinin kanuni ipotek hakkının yapı alacaklısı ipoteği ve hapis hakkı ile ilişkisi

Abstract

TTK m. 1013, tersane sahibinin bir geminin yapım ve onarımına ilişkin alacaklarını temin etmek amacıyla, ilgili gemi veya yapı üzerinde kurulabilecek tescile tabi bir kanuni ipotek hakkı öngörmektedir. Amaç, ilk planda bir baskı unsuru meydana getirilmesi suretiyle alacağın teminidir. Bunun ötesinde eğer alacak yine de karşılanmazsa pek tabii tersane sahibi ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla bir takip başlatabilecek, nihayetinde de alacağını ilgili geminin paraya çevrilmesi üzerinden elde edebilecektir. Bu hak, Türk Medeni Kanunu tahtında öngörülen bir başka tescile bağlı kanuni ipotek hakkı olan yapı alacaklısı ipoteği (TMK m. 893 f.1 b.3 ve 895 vd.) ve yine kanuni bir rehin hakkı olan hapis hakkı (TMK m. 950 vd.) ile belirli yönlerden benzerlik göstermekte, belirli başka yönler bakımından ise farklılaşmaktadır. Hatırlanacak olursa, yapı alacaklısı ipoteği bir taşınmaz üzerinde yapı eseri meydana getiren kişinin alacaklarını teminat altına almak için, belirli şartlar altında tapu siciline tescil edilmek suretiyle kurulabilecek bir kanuni güvence oluşturmaktadır. Hapis hakkında ise, genel olarak alacaklılar, belirli şartlar dairesinde alacaklarını temin edebilmek bakımından borçluların kendi zilyetliklerinde ve alacakla bağlantılı taşınır eşyaları üzerinde kanuni bir rehin hakkını haiz olmaktadırlar. Yani sözü geçen her iki kurumda da temelde amaç, TTK m. 1013’tekine de benzer şekilde, bazı alacakların temini için özel kanuni başvuru imkânlarının meydana getirilmesidir. Dolayısıyla ilgili hükümler dahilinde korunan menfaatler özelinde düşünüldüğünde, bahsi geçen kurumlar arasında yakın ilişkiler kurulabileceği ifade edilebilir. Ama diğer taraftan da hiç şüphesiz, anılan her bir hak kendi bünyesinde diğerlerine göre bazı farklılıkları (özellikle kuruluş şartları ve içeriğe ilişkin modaliteler bakımından) da ihtiva etmektedir. İşbu çalışmamızın amacı, sözü geçen benzerlik ve farklılıkların tespit edilerek bu kurumların kendi aralarında değişik boyutlar üzerinden karşılaştırılması ve birbirleriyle söz konusu olabilecek ilişkilerinin incelenmesidir.