Suçluluktan Tiksintiye: Türkiyeli ve Belçikalı Katılımcılarda Obsesyonların Ahlaki-Duygusal Profili

Abstract

Son yıllarda artan çalışmalar, obsesif-kompulsif bozukluğun ahlakla yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Ancak mevcut psikolojik modeller, ahlaki duyguların bu bozukluğun etiyolojisi ve tedavisindeki rolünü çoğunlukla göz ardı etmektedir. Bu çalışma, farklı ahlaki vurgulara sahip iki kültürde çeşitli obsesyon türlerine ilişkin temel ahlaki duyguları incelemektedir. Araştırmanın örneklemini, Türkiye’den 362 (Ort. = 20.75, %86 kadın) ve Belçika’dan 247 (Ort. = 18.40, %84 kadın) üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Katılımcılar, dört obsesyon alanına (saldırganlık, cinsellik, bulaş/kirlenme ve simetri/kesinlik) ilişkin ifadelere dayalı olarak yedi duygunun—utanç, suçluluk, mahcubiyet, öfke, küçümseme, tiksinme ve korku—deneyimlenme sıklığını değerlendirdiler. Obsesyon boyutları, Leuven Obsesif Düşünceler Envanteri (LOII-R) ile ölçülmüş ve ahlaki duyguları değerlendirmek amacıyla bu çalışma kapsamında yeni bir ölçek geliştirilmiştir. Ana- lizler, suçluluk, utanç, tiksinti ve öfkenin her iki kültürde yaygın olduğunu ancak sıklıklarının farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Saldırganlık obsesyonları ve simetri/kesinlik şüpheleri her iki kültürde de suçluluk, öfke ve korku ile ilişkilendirilmiştir. Ancak, cinsel ve bulaş/kirlenme obsesyonlarında kültürel farklılıklar gözlenmiştir. Türk katılımcıların bu obsesyonlara karşı daha yüksek düzeyde tiksinti ifade ettiği ve cinsel obsesyonlar karşısında Belçikalı katılımcılara kıyasla daha fazla utanç, suçluluk ve mahcubiyet hissettikleri bulunmuştur. Bu sonuçlar, özellikle Türk kültüründe kutsallık ve temizlik temelli değerlerin ahlaki sistemde daha merkezi bir rol oynadığını düşündürmektedir. Çalışma genel olarak, obsesyonların belirli ahlaki duygularla nasıl ilişkilendiğini ve bu ilişkinin obsesyon türüne göre farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bulgulardaki kültürel farklılıklar, her kültürün ahlaki önceliklerini yansıtmakta ve bu etkiler özellikle Türk örnekleminde daha belirgin görünmektedir.